دانشگاه فردوسی مشهدتاریخ و فرهنگ2228-706X58120260823Dawn Rituals in Pre-Islamic Arab Culture and Their Reflection in Islamic Worshipآیین های سَحَر در فرهنگِ پیشااسلامی عرب و بازتاب آنها در عباداتِ اسلامی11494803910.22067/jhistory.2026.94288.1385FAحامد خانی(فرهنگ مهروش)دانشیار گروه الهیات و معارف اسلامی، دانشکدۀ علوم انسانی، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران0000-0003-2982-6239Journal Article20250730Dawn has held ritual significance since the beginning of the Islamic era and was particularly regarded as an important time for worship and prayer. The relationship between this perception of dawn and the myths and ritual practices of the Arabs in the pre-Islamic period remains unknown. Nevertheless, a small number of reports suggest that, on the eve of the advent of Islam, Arab idolaters performed certain acts of worship at dawn. This raises the question whether a form of reaction to these dawn rituals can be identified in the practices, beliefs, and positions of prominent figures of Islam, early Muslim scholars, and other surviving evidence from the Islamic era. Answering such a question may lead to a better interpretation of Islamic verses and narrations, as well as a deeper understanding of the religious and cultural transformations of early Islam. The present study is undertaken with this objective. The study seeks to pursue a genealogical investigation of dawn worship in the early Islamic period through a cross-cultural analysis of ritual traditions. To this end, it examines Islamic hadiths and narrations, the statements of early Qurʾanic exegetes, the poetry of Arab poets living in periods close to the advent of Islam, and surviving evidence from various ancient Semitic cultures. By drawing on this body of evidence, the study seeks to reconstruct an understanding of the ritual practices of the Arab idolaters contemporary with Prophet Muhammad (PBUH) and, based on parallels between evidence from antiquity and the early Islamic period, to reconstruct the intervening period between them. The study assumes that if the accounts of the Islamic period and the statements of prominent figures of Islam in the first century A.H. are interpreted on the basis of surviving evidence concerning myths and rituals prevalent in various Semitic cultures, they can reflect important information about dawn rituals in the pre-Islamic period. The hypothesis of the study is that various morning acts of worship in the Islamic period emerged as a kind of reaction to the dawn rituals of the idolaters; such an inter-ritual relationship can be identified, for example, in the recommendation to eat the suḥūr, the words of the ʾazān and ʾiqāmah, the dawn prayer, and the prescribed time for performing it.سحرگاه از آغاز عصرِ اسلامی ارزشِ آیینی داشته است. خاصّه آن را زمانی مُهم برای عبادت و دعا می‌دانسته‌اند. پیوند این تَلَقّی با اساطیر و آیین‌های قوم عرب در دورۀ پیشااسلامی شناخته نیست. بااین‌حال گزارش‌هایی اندک نشان از آن دارند که بت‌پرستان عرب در آستانۀ ظهور اسلام برخی اعمال عبادیِ خود را در سحرگاه می‌گزارده‌اند. باید پرسید آیا می‌شود نوعی واکنش به این آیین‌های سَحَریِ بت‌پرستانه را در عبادات و باورها و موضع‌گیری‌های بزرگان دینِ اسلام و عالمان مُتَقَدِّم و دیگر شواهد بازمانده از عصرِ اسلامی بازشناخت یا خیر. یافتنِ پاسخ برای چنین پرسشی می‌تواند به تفسیرِ بهترِ آیات و روایات اسلامی، و همچنین درک بهترِ تحولات دینی ـ فرهنگیِ صدر اسلام بینجامد. مطالعۀ پیشِ‌رو با همین هدف صورت می‌پذیرد. می‌خواهیم با تحلیلِ میان‌فرهنگیِ سنت‌هایِ عبادی کوششی از جنسِ تبارشناسیِ عبادات سحرگاهی در آغازِ عصرِ اسلامی را پی گیریم. به این منظور خواهیم کوشید با تحلیلِ احادیث و روایات اسلامی، اقوال مفسران کهن، اشعار شاعران عرب در دورانی نزدیک به ظهور اسلام، و همچنین شواهد بازمانده از فرهنگ‌های مختلف سامی در عصرِ باستان به درکی از آیین‌های عبادیِ بت‌پرستان عربِ معاصرِ پیامبر(ص) برسیم و باتکیه‌بر وجوه تشابه داده‌هایِ عصرِ باستانی و دورۀ متقدّم اسلامی تصویری از عصرِ میانۀ این دو بازنُماییم. در این مطالعه مفروض انگاشته می‌شود که رِوایاتِ دورۀ اسلامی و اقوال بزرگان اسلام در سدۀ نخستِ هجری، اگر بر پایهٔ شواهد بازمانده از اسطوره‌ها و آیین‌های رایج در فرهنگ‌های مختلف سامی تفسیر شوند، آگاهی‌هایی مهم دربارۀ آیین‌های سحری در دورۀ پیشااسلامی بازمی‌تابانند. فرضیۀ مطالعه آن است که عبادات صبحگاهیِ مختلف در دورۀ اسلامی به‌مثابۀ نوعی واکنش به آیین‌های سحریِ بت‌پرستان پدید آمده‌اند؛ چنان‌که در استحبابِ سحری خوردن، عبارات اذان و اقامه، نماز صبح و وقتِ تشریع‌شده برای آن یک چنین رابطۀ میان آیینی را می‌توان بازشناخت.https://jhistory.um.ac.ir/article_48039_0fd8c2c9a6e5516286350aa0a6c3e7be.pdfدانشگاه فردوسی مشهدتاریخ و فرهنگ2228-706X58120260823The Historical and the Non-Historical: The Impact of Historical Background on the Acceptance of Change and Modernityتاریخی و ناتاریخی؛ تأثیر پیشینه تاریخی بر پذیرش تغییر و تجدد51714857410.22067/jhistory.2026.99317.1452FAساسانطهماسبیاستادیار گروه تاریخ، دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران0000-0001-6544-5746Journal Article20260611Humans are repositories of time, yet sharing the same historical experiences does not necessarily correlate with being influenced by those experiences in the same way. This difference has contributed to the formation of historical and non-historical societies. These are concepts that concern historical background and the degree to which societies are impacted by history. The study employs an analytical-inferential method and a historical-philosophical approach, and seeks to answer the following question: What is the factor behind the formation of historical and non-historical societies, and what impact does it have on these societies’ approaches to change and modernity? Findings suggest that overcoming nature, submitting to a system-building and model-making authority, the accumulation and durability of civilizational manifestations, and engagement with complex intellectual issues are the most important factors and prerequisites for the formation of historical societies. In contrast, a balanced relationship with nature, a life free from political control, an inability to generate and preserve manifestations of civilization or to indigenize its borrowed elements, and engagement with superficial challenges have prevented societies from entering the process of becoming historical. As a result, non-historical societies have remained young, while historical societies have undergone aging. This distinction leads to the resistance of historical societies to imposed modernity and the greater readiness of non-historical societies to embrace superficial modernity.انسان ذخیره‌گاه زمان است، اما برخورداری از تجربیات تاریخیِ یکسان، به‌مثابه تأثیرپذیری همسان نیست. این تفاوت عامل شکل‌گیری جوامع تاریخی و ناتاریخی بوده است؛ مفاهیمی که به پیشینه تاریخی و میزان تأثیرپذیری از تاریخ نظر دارند. این پژوهش به روش تحلیلی- استنتاجی و با رویکرد تاریخی- فلسفی، درصدد پاسخ‌گویی به این پرسش است: عامل شکل‌گیری جوامع تاریخی و ناتاریخی چیست و چه تأثیری بر رویکرد این جوامع نسبت به تغییر و تجدد دارد؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که غلبه بر طبیعت، تن دادن به حاکمیتی نظام‌ساز و الگوساز، تراکم و ماندگاریِ مظاهر تمدنی و درگیری با مسائل پیچیده فکری مهم‌ترین عوامل و بایسته‌های شکل‌گیری جوامع تاریخی به شمار می‌روند، اما رابطه تعادلی با طبیعت، زیست عاری از کنترل سیاسی، فقدان قابلیت برای زایش و حفظ مظاهر تمدن یا بومی‌سازی عناصر عاریتیِ آن و درگیری با چالش‌های سطحی مانع قرارگرفتن در فرایند تاریخی شدن بوده است. در نتیجه، جوامع ناتاریخی جوان مانده‌اند و جوامع ناتاریخی دچار پیری شده‌اند؛ تمایزی که به مقاومت جوامع تاریخی در مقابل تجدد آمرانه و آمادگی بیشتر جوامع ناتاریخی برای پذیرش تجدد سطحی منجر می‌شود.https://jhistory.um.ac.ir/article_48574_c7c0ebd70503a8c3e75441a319938d52.pdfدانشگاه فردوسی مشهدتاریخ و فرهنگ2228-706X58120260823Reconsidering the Views of John Derek Latham in the Article “The Archers of the Middle East: The Turco-Iranian Background”بازخوانی آراء جان دِرِک لَثِم در مقاله «کمان‌داران خاورمیانه: پس‌زمینه ترکی-ایرانی73934854710.22067/jhistory.2026.98347.1442FAحسینشکیبا امجددانشجوی دکتری گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران0009-0001-7186-8427Journal Article20260429John Derek Latham (1927–2005) is a late British linguist and Orientalist and considered among the pioneers of research in the field of social history of warfare. His well-known work in this field is entitled Saracen Archery, which is an English translation and interpretation of an Arabic treatise on archery. Latham has also published several articles on this subject, including “The Archers of the Middle East: The Turco-Iranian Background,” published in 1970. The present study aims to review the content of this article and examine Latham’s views on a neglected aspect of the history of the East. On the one hand, Latham argues that Muslims developed a credible educational system for the instruction of archery skills. This system not only drew upon a rich body of Persian terminology but also derived prestige from the reputation of the Sāsānīan kings in the art of archery. On the other hand, it is argued that archers from the Iranian cultural sphere came to be recognized as some of the system’s most renowned and distinctive masters. A further aim of Latham’s study was to identify evidence of comparable Turkish influences on the archery techniques and practices of Muslims.جان دِرِک لَثِم (1927 – 2005 م)، زبان‌شناس و خاورشناسِ فقید بریتانیایی است که از پیشگامان پژوهش در حوزه تاریخ اجتماعیِ جنگاوری به‌شمار می‌رود. اثر مشهور او در این زمینه کمان‌گیری ساراسن نام دارد که ترجمه و تفسیر انگلیسیِ رساله‌ای عربی با موضوع تیراندازی است. درک لثم، در همین حوزه مقالاتی هم نگاشته است که یکی از آنها تحت عنوان «کمان‌داران خاورمیانه: پس‌زمینه ترکی-ایرانی» در سال 1970م منتشر شده است. در نوشتار حاضر قصد داریم ضمن ارائه گزارشی از محتوای این مقاله، آراء نویسنده آن درباره یکی از ابعاد مغفول تاریخ مشرق‌‌زمین را واکاوی کنیم. لثم بر این باور است که مسلمانان برای تعلیم مهارت‌های تیراندازی، نظام آموزشی معتبری پدید آوردند که علاوه بر برخورداری از گنجینه اصطلاحات پارسی، از جایگاه شاهان ساسانی در هنر کمان‌گیری، کسبِ اعتبار میکرده است. از سوی دیگر کمان‌دارانی از حوزه فرهنگی ایران، در زمره اساتید مشهور و صاحب‌سبک این نظام به‌شمار می‌آمدند. هدف دیگرِ لثم از انجام این پژوهش نمایاندن نشانه‌هایی از تأثیرات مشابه ترکان بر فنون و رسوم کمان‌گیریِ مسلمین بوده است.https://jhistory.um.ac.ir/article_48547_69d1b01bf24853798374c5b12508d964.pdfدانشگاه فردوسی مشهدتاریخ و فرهنگ2228-706X58120260823An Analysis of the Qualitative Characteristics of Coin Embroidery in Historical Garments Preserved in the Āstān Quds Rażavī Museum Treasuryتحلیل ویژگی‌های کیفی سکه‌دوزی در جامگان تاریخی موجود در گنجینه موزه آستان قدس رضوی951304808510.22067/jhistory.2026.97393.1430FAراضیهاکبرزاده رباطدانشجوی کارشناسی‌ارشد گروه هنر اسلامی، دانشکده هنر، دانشگاه نیشابور، نیشابور، ایران0009-0006-9362-610Xفرزانهفرخ فردانشیار گروه گرافیک، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایرانJournal Article20260106The Āstān Quds Rażavī Museum houses one of Iran’s most valuable collections of cultural and artistic heritage, including a diverse range of historical artifacts and documents. A portion of these garments are embellished with coin embroidery and decorated with coins dating from different historical periods and varying in material and size. Given the diversity of the largely undocumented coin-embroidered garments preserved in the museum’s treasury, this study asks what can be learned from their analysis regarding garment types, coin fineness, the quality of coin stitching and attachment, and the use of these garments. The study aims to identify the qualitative characteristics of coin embroidery and their application in garment decoration, drawing on the archives of the Āstān Quds Rażavī Museum in order to investigate the social status of the garments’ owners. The research is developmental in nature and employs a descriptive-analytical approach, using both documentary and field-based methods for data collection. Findings indicate that coin embroidery was used most extensively on women’s garments, where a wide variety of coins differing in type, size, material, form, and color were used across different parts of the garment, often in combination with other decorative techniques such as embroidery. These garments were worn on particular occasions and in specific ceremonial contexts and belonged predominantly to the privileged classes of society. Their use extends from the Ṣafavīd period through the Pahlavī period.موزه آستان قدس رضوی یکی از ارزشمندترین گنجینه‌های فرهنگ و هنر ایران است که تنوعی از آثار و اسناد تاریخی در آن نگهداری می‌شود. بخشی از این آثار، جامگانی است که با سکه‌دوزی زینت شده و مزین به سکه‌هایی از ادوار تاریخی مختلف و با جنس و ابعاد متنوع است. باتوجه‌به تنوع جامگان سکه‌دوزی شده و اغلب ناشناختۀ موجود در گنجینه موزه رضوی، این پرسش مطرح می‌شود که در بررسی جامگان سکه‌دوزی موجود در موزه رضوی، چه اطلاعاتی در خصوص نوع جامه، عیار سکه، کیفیت دوخت و نصب سکه‌ها و کاربرد این آثار به دست می‌آید؟ هدف، شناسایی ویژگی‌های کیفی سکه‌دوزی و کاربرد آن در تزیین جامگان با استناد به آرشیو موزه آستان قدس رضوی به‌منظور واکاوی منزلت مالک جامگان است. ماهیت این پژوهش توسعه‌ای و روش تحقیق آن توصیفی-تحلیلی و شیوه گردآوری اطلاعات کتابخانه‌ای و میدانی است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهند که کاربرد سکه‌دوزی بیش از همه در جامگان زنان به‌کاررفته که با تنوعی از انواع سکه، ابعاد، جنس، فرم و رنگ‌مایه در بخش‌های مختلف جامه به همراه دیگر تزیینات همچون سوزن‌دوزی رایج بوده است. این جامگان که در مراسم و مناسبات خاص پوشیده می‌شده، عمدتاً متعلق به طبقات ممتاز جامعه بوده و از عصر صفوی تا پهلوی کاربرد داشته است.https://jhistory.um.ac.ir/article_48085_65eb5db459959a46240c2d2335b70fae.pdfدانشگاه فردوسی مشهدتاریخ و فرهنگ2228-706X58120260823Safavid period markers of Innovations in the Architecture and Urban Spaces of Isfahanشناسه‌های نوآوری دوره صفوی در معماری و فضاهای شهری اصفهان1311704854810.22067/jhistory.2026.96249.1415FAنگاریوسفیدانشجوی دکتری گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران0009-0009-5386-2345رضاسامهاستادیار گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران0000-0002-0442-1000فریبرزکریمیاستادیار گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران0000-0003-3592-9162سید رحماناقبالیدانشیار گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران0000-0002-4589-690XJournal Article20251118The Ṣafavīd period is characterized by transformations across a range of fields, including significant innovations in architecture, with Isfahan emerging as a particularly important site for the development of new forms of expression. The present article seeks to identify markers of the Ṣafavīd period on the basis of innovations in the architecture and urban spaces of Isfahan. It asks which markers of these innovations can be gained that are designable as markers of the Safavid period and therefore serve as a basis for identifying manifestations of modernity during this time. Modernity has generally been viewed as an imported phenomenon. The significance of this study lies particularly in its contribution to clarifying the beginnings of the modern era in Iran. Systematic review of the research literature and thematic analysis were employed in two stages: first, to collect the identified innovations and, second, to extract their markers. Findings indicate six such markers. Together, they depict the Ṣafavīd period as a new era characterized by the relative predominance of secular concerns, greater openness in public spaces, and increased engagement with the wider world. Within this context, people assumed a distinctive position through their role in the representation of government, their entry into new spheres, their exposure to new rights, and the emergence of the individual as a significant social presence.دوره صفوی با تحولاتی در حوزه‌های مختلف و از جمله نوآوری‌هایی در معماری شناخته می‌شود و در آن اصفهان نقطه‌ای مشخص در بروز تعابیر تازه است. مقالهٔ حاضر دستیابی به شناسه‌هایی از این دوره را بر مبنای نوآوری‌ها در معماری و فضاهای شهری اصفهان مدنظر دارد و به دنبال پاسخ این پرسش است که چه شناسه‌هایی از این نوآوری‌ها می‌توان احراز کرد که در جایگاه شناسه‌ای از دوره صفوی قابل‌طرح باشند و مبنایی برای شناسایی نمود تجدد در دوره صفوی به دست دهند. تجدد عموماً در جایگاه امری وارداتی دیده شده و اهمیت این پژوهش به‌ویژه در کمک به تبیین آغاز دوران مدرن در ایران است. روش‌های مرور نظام‌مند ادبیات‌پژوهش و تحلیل مضمون در دو مرحله گردآوری نوآوری‌ها و استخراج شناسه‌ها مورداستفاده قرار گرفته‌اند. یافته‌ها بر شش شناسه دلالت می‌کنند. آنها دوره صفوی را زمانه‌ای نو با غلبه نسبی امور غیرمذهبی و گشایش در فضاهای عمومی و ارتباط با جهان نشان می‌دهند که در آن مردم از حیث نقش آنها در نمایش حکومت، ورودشان به عرصه‌های تازه، آشنایی با حقوقی جدید و مطرح‌شدن فرد جایگاهی ویژه داشتند.https://jhistory.um.ac.ir/article_48548_b2385ae6de2a909f2ad7b45f9922af69.pdfدانشگاه فردوسی مشهدتاریخ و فرهنگ2228-706X58120260823Mollā Ṣadrā and the Ruling Elite: Their Relations as Portrayed in the Television Series Roshantar az Khāmūshī (Brighter than the Dark)مناسبات ملاصدرا و اصحاب قدرت به روایت مجموعه تلویزیونی «روشن‌تر از خاموشی»1711954821010.22067/jhistory.2026.93497.1433FAسیده مریمحسینیدانش آموخته دکتری تاریخ اسلام، دانشگاه پیام نور، تهران، ایرانمهدیعبادیدانشیار گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایرانمجتبیسلطانی احمدیدانشیار گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایرانهوشنگخسروبیگیاستاد گروه تاریخ، دانشگاه پیام نور، تهران، ایرانJournal Article20260126Historical films and television series are among the most effective tools for representing the past and shaping public perceptions of history. The present study aims to examine the manner in which the relations between Mollā Ṣadrā and the people of power are represented in the television series Roshantar az Khāmūshī and to assess the extent of its correspondence with the accounts of reliable historical sources. The study adopts a descriptive-analytical approach based on qualitative content analysis and compares court figures depicted in the series with accounts found in written historical sources. Findings indicate that the series draws on artistic reconstruction and ideological meaning-making in its portrayal of the Ṣafavīd period by constructing a dramatic and engaging narrative. Characters with no direct connection with Mollā Ṣadrā in historical sources have been transformed in the visual narrative into his principal supporters or adversaries. In addition, royal authority and the figure of Shāh ʿAbbās and his family have been highlighted, while political conflicts and tensions have been emphasized in order to attract the audience's attention. Therefore, it may be argued that the series moves away from a documentary reconstruction of history and instead offers its own distinctive “second narrative” of the Ṣafavīd era by means of emphasis on dramatic elements and the transmission of ideological and value-laden concepts,فیلم‌ها و مجموعه‌های تاریخی یکی از مؤثرترین ابزارهای بازنمایی گذشته و شکل‌دهی به ادراک عمومی از تاریخ هستند. هدف این پژوهش بررسی شیوه بازنمایی مناسبات ملاصدرا با اصحاب قدرت در مجموعه تلویزیونی «روشن‌تر از خاموشی» و سنجش میزان انطباق آن با روایت منابع تاریخی معتبر است. روش تحقیق توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر تحلیل محتوای کیفی است که در آن چهره‌های درباری سریال با گزارش‌های تاریخ مکتوب مقایسه می‌شوند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که این مجموعه با خلق روایتی دراماتیک و جذاب، از بازآفرینی هنری و معناپردازی ایدئولوژیک در بازنمایی دوره صفوی بهره گرفته است. شخصیت‌هایی که در منابع تاریخی ارتباط مستقیمی با ملاصدرا نداشته‌اند، در روایت تصویری به حامیان یا مخالفان اصلی او تبدیل شده‌اند. همچنین، قدرت سلطنتی و چهره شاه‌عباس و خاندان او برجسته شده و تضادها و تعارض‌های سیاسی برای جلب‌توجه مخاطب پررنگ شده است. ازاین‌رو، می‌توان گفت که مجموعه، با تأکید بر عناصر نمایشی و انتقال مفاهیم ارزشی و ایدئولوژیک، از بازسازی مستند تاریخ فاصله گرفته و «روایت دوم» ویژه خود از عصر صفوی را ارائه کرده است.https://jhistory.um.ac.ir/article_48210_0714a81e02d3a314211b75189131a72a.pdfدانشگاه فردوسی مشهدتاریخ و فرهنگ2228-706X58120260915Discourses of Tradition and Modernity in the Mashhad Press during the Constitutional Era: Representing the Political, Social, and Economic Discourses through a Foucauldian Lensگفتمان‌های سنت و مدرنیته در مطبوعات مشهد عصر مشروطه: بازنمایی گفتمان‌های سیاسی، اجتماعی، اقتصادی باتکیه‌بر نظریه فوکو1972204831310.22067/jhistory.2026.97955.1440FAمحمدعلیعلیزادهدانشیار گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایرانابراهیمحافظیدانشجوی دکتری گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی ، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی مشهد، ایران0009-0005-5459-2691ابوالفضلحسن آبادیدکترای تاریخ، گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی ، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی مشهد، ایرانJournal Article20260221The Iranian Constitutional Revolution (1285-1304 A.S./1906-1925 A.D.) was a major arena for the contest between the discourses of tradition and modernity. The present article studies the ways in which these two discourses were represented in the press of Mashhad. Drawing on Michel Foucault’s concept of “power/knowledge,” the study employs qualitative discourse analysis to examine six prominent newspapers from Mashhad: Khurshīd, Bishārat, Ṭūs, Sharq-i Īrān, Jahān-i Zanān, and Bahār. The sample under study consists of 175 key texts (articles and editorials) from the Constitutional period. Findings indicate that the press in Mashhad did not merely reflect the news. Rather, they functioned as forces of “technology of power” and redefined concepts such as “law,” “freedom,” “justice,” and “national identity.” Through various discursive strategies (such as the synthesis of religious and modern concepts or the construction of new forms of subjectivity) these media outlets sought to break the traditional order of discourse and construct a new subject (the informed citizen). The study illustrates that a Foucauldian approach to discourse analysis can uncover the hidden mechanisms through which truth was produced in the Constitutional era press and shed light on the active role of the media in society’s transition to modernity.انقلاب مشروطه (۱۲۸۵-۱۳۰۴ش) صحنه کشمکش میان گفتمان‌های سنت و مدرنیته در ایران بود. این پژوهش به بررسی نحوه بازنمایی این دو گفتمان در مطبوعات شهر مشهد می‌پردازد. باتکیه‌بر نظریه «قدرت/دانش» میشل فوکو، از تحلیل گفتمان کیفی برای واکاوی ۶ روزنامه شاخص مشهد؛ خورشید، بشارت، طوس، شرق ایران، جهان زنان و بهار بهره گرفته‌ایم. نمونه‌های مورد مطالعه شامل ۱۷۵ متن کلیدی (مقالات و سرمقاله‌ها) از دوره مشروطه است. یافته‌ها نشان می‌دهد مطبوعات مشهد نه تنها اخبار را بازتاب نمی‌دادند، بلکه خود در مقام «تکنولوژی قدرت» به بازتعریف مفاهیمی مانند «قانون»، «آزادی»، «عدالت» و «هویت ملی» می‌پرداختند. این رسانه‌ها از طریق استراتژی‌های گفتمانی (نظیر تلفیق مفاهیم دینی و مدرن یا سوژه‌سازی نوین) تلاش کردند نظم گفتار سنتی را بشکنند و سوژه‌ای جدید (شهروند آگاه) بسازند. درعین‌حال مقاومت ساختارهای سنتی و مذهبی، برخی خطوط قرمز را ایجاد می‌کرد. این تحقیق نشان می‌دهد تحلیل گفتمان فوکویی قادر است لایه‌های پنهان تولید حقیقت در مطبوعات مشروطه را آشکار سازد و نقش فعال رسانه‌ها در گذار جامعه به مدرنیته را تبیین کند.https://jhistory.um.ac.ir/article_48313_4042bd938775ea252cb0f8494b3b5729.pdf