تاریخ و فرهنگ

تاریخ و فرهنگ

تبارشناسی خاندان کامکار: کارگزاران خراسان در سدۀ سوم و چهارم هجری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تاریخ دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران
2 استاد گروه تاریخ دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران
3 استاد ادبیات عرب دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
کامکاران از خاندان‌های ایرانی سده‌های نخستین هجری و از دهقانان بنام خراسان بودند (حدود 31ـ309ق). نام این خاندان برگرفته و منتسب به کامکار، دهقان مروی و از فرزندان یزدگرد سوم، آخرین پادشاه ساسانی (632ـ651م)، است. برخی از اعضای این خاندان در دستگاه حکومتی طاهریان (205ـ259ق)، صفاریان (247ـ393ق) و سامانیان (261ـ395ق) جایگاه و مناصبی داشته‌اند. در پژوهش حاضر به روش توصیفی ـ تحلیلی به معرفی آنان و مناصب کشوری و لشگری ایشان پرداخته خواهد شد. این خاندان امارت بخش‌هایی از خراسان و فرماندهی لشکر امرای خراسان را بر عهده داشتند. معروف‌ترین شخصیت این خاندان، احمد بن سهل بن هاشم (د.307ق) بود. پدر و برادران او نیز دبیر و منجم بودند. این خاندان علاوه بر نقش سیاسی ـ نظامی، با حمایت از ادبا و دانشمندان در ماندگاری علم و فرهنگ ایران نیز مؤثر بودند.
کلیدواژه‌ها

ابن­ابی­الحدید، عبدالحمید. شرح نهج­البلاغه. به‌تحقیق محمد أبوالفضل إبراهیم. قم: کتابخانۀ آیة الله مرعشی نجفی، 1404ق.
ابن­اثیر، علی­ بن ­محمد. الکامل فی التاریخ. بیروت: دارصادر، 1385ق.
ابن­بابویه، محمد­ بن ­علی. ترجمه خصال صدوق. ترجمۀ مدرس گیلانی. تهران: جاویدان، 1362ش.
ابن­خلدون، عبدالرحمن­ بن ­محمد. العبر؛ تاریخ ابن خلدون. ترجمۀ عبدالمحمد آیتی. تهران: وزارت فرهنگ و آموزش عالی، 1363ش.
ابن­خلدون، عبدالرحمن­ بن ­محمد. تاریخ ابن­خلدون. بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1391ق.
ابن­سینا، حسین­ بن ­عبدالله. قراضۀ طبیعیات. به‌تصحیح غلامحسین صدیقی. تهران: انجمن آثار ملی، 1332ش.
ابن­ندیم، محمد­ بن ­اسحاق. الفهرست. تهران: بانک بازرگانی ایران، 1346ش.
اسفزاری، معین­الدین محمد. روضات الجنات فی أوصاف مدینة هرات. به‌تحقیق محمدکاظم امام. تهران: دانشگاه تهران، 1338ش.
اشپولر، برتولد. تاریخ ایران در قرون نخستین اسلامی. ترجمۀ جواد فلاطوری. تهران: علمی و فرهنگی، 1391ش.
برهان، محمدحسین بن خلف. فرهنگ فارسی برهان قاطع. تهران: نیما، 1380ش.
بلخی، ابوزید ‌احمد­ بن ­سهل. مصباح الأبدان و الأنفس. به‌تحقیق محمد مصری. قاهره: معهد المخطوطات العربیه، 2005.
بیرونی، ابوریحان محمد­ بن ­احمد. آثار الباقیه. ترجمۀ اکبر داناسرشت. تهران: امیرکبیر، 1386ش.
پریخانیان، آ. «جامعه و قانون ایرانی: قانون خانواده». تاریخ ایران، ترجمۀ حسن انوشه، جلد سوم، 11ـ 70. تهران: امیرکبیر، 1387ش.
ثعالبی، عبدالملک­ بن ­محمد. یتیمة الدهر فی محاسن اهل العصر. به‌کوشش ابراهیم شمس­الدین. بیروت: دارالکتب العلمیه، 1420ق.
ثواقب، جهانبخش. «ضرب سکه در خلافت اسلامی». مشکوة، شماره‌های 68 و 69 (پاییز و زمستان 1379ش): 264 ـ 285.
خطیبی، ابوالفضل. «احمد­ بن ­سهل». در دایرة ­المعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر محمدکاظم موسوی بجنوردی. تهران: مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی، 1373ش.
سلامی، حسین بن احمد. اخبار ولاة خراسان. به‌کوشش محمدعلی کاظم‌بیگی. تهران: میراث مکتوب، 1390ش.
سلیمانی، سعید. تاریخ سکه در دودمان­های محلی ایران. تهران: برگ­نگار، 1396ش.
سمعانی، عبدالکریم­ بن ­محمد. الأنساب. به‌تصحیح عبدالرحمن بن یحیی معلمی. حیدرآباد: دائرة المعارف العثمانیه، 1382ق.
سوزنی سمرقندی. دیوان حکیم سوزنی سمرقندی. به‌تصحیح ناصرالدین شاه­حسینی. تهران: امیرکبیر، 1338ش.
شبانکاره­ای، محمد­ بن ­علی. مجمع الأنساب. به‌تصحیح هاشم محدث. تهران: امیرکبیر، 1381ش.
صفا، ذبیح­الله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: فردوس، 1378ش.
صفا، ذبیح­الله. «شرایط اجتماعی و سیاسی ایران بعد از سقوط شاهنشاهی ساسانی». ایران­شناسی، شمارۀ 6 (تابستان 1369): 239ـ247.
طبری، محمد­ بن ­جریر. تاریخ الطبری. به‌تحقیق محمدابوالفضل ابراهیم. بیروت: بی­نا، بی­تا.
فرای، ر.ن. «سامانیان». تاریخ ایران، ترجمۀ حسن انوشه، جلد چهارم، 119ـ141. تهران: امیرکبیر، 1379ش.
فردوسی، ابوالقاسم. شاهنامه. تهران: قطره، 1379ش.
گردیزی، عبدالحی­ بن ­ضحاک. تاریخ گردیزی. به‌تصحیح عبدالحی حبیبی. تهران: دنیای کتاب، 1363ش.
گلسرخی، ایرج. روایت شاهنامه به نثر. تهران: علم، 1381ش.
لسترنج، گای. جغرافیای تاریخی سرزمین­های خلافت شرقی. ترجمۀ محمود عرفان. تهران: علمی و فرهنگی، 1393ش.
مامقانی، عبدالله. تنقیح المقال فی علم الرجال. نجف: مطبعة المرتضویه، بی­تا.
محمدی، علی و دیگران. «روایتی نو از تدوین حماسۀ ملی (شاه­نامه)». کهن­نامۀ ادب پارسی، سال ششم. شمارۀ 2 (تابستان 1394): 125ـ156.
معین، محمد. فرهنگ فارسی معین. تهران: نامن، 1384ش.
مؤید ثابتی، علی. «شهر مرو». گوهر، شماره‌های 47 و 48 (بهمن و اسفند 1355ش): 912ـ919.
ناشناس. اخبار الائمه الزیدیه فی طبرستان و دیلمان و جیلان. با گردآوری ویلفرد مادلونگ. بیروت: فرانزشتاینر، بی­تا.
ناشناس. تاریخ سیستان. به‌تصحیح ملک­الشعرای بهار. تهران: پدیدۀ خاور، 1366ش.
نرشخی، محمد­ بن ­جعفر. تاریخ بخارا. به‌تصحیح محمدتقی مدرس رضوی. تهران: توس، 1363ش.
نفیسی، سعید. «زنان و فرزندان یزدگردسوم». مهر، سال اول، شمارۀ 4 (شهریور 1312): 265 ـ 272.
هروی، جواد. تاریخ سامانیان. تهران: امیرکبیر، 1393ش.
یاقوت‌حموی، یاقوت­ بن ­عبدالله. معجم الأدباء. ترجمۀ عبدالمحمد آیتی. تهران: سروش، 1381ش.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 52، شماره 1 - شماره پیاپی 104
بهار و تابستان 1399
شهریور 1399
صفحه 28-9

  • تاریخ دریافت 03 مهر 1399
  • تاریخ بازنگری 03 دی 1399
  • تاریخ پذیرش 15 بهمن 1399