تاریخ و فرهنگ

تاریخ و فرهنگ

بررسی جلوه‌های شیعی در عصر عباسی اول « بررسی موردی اشعار حسین بن ضحاک »

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه شهید بهشتی تهران، ایران
2 استاد زبان و ادبیات عربی دانشگاه شهید بهشتی تهران
چکیده
چکیده

اندیشه دینی و شیعی، جایگاه ویژه‌ای در میان شاعران مسلمان در عصور مختلف داشته است، ادبای عصر عباسی نیز به تاسی از عقاید دینی و مذهبی خود به این رویکرد شعری روی آوردند. حسین بن ضحاک، از شاعران ایرانی‌تبار، اهل خراسان و عربی‌سرای عصر عباسی اول بود که تاثیر‌پذیری از قرآن کریم و ابراز عقاید دینی و مذهبی و از جمله مضمون عاشورا و اهل بیت عصمت و طهارت ( ع )، در کنار مضامین مرتبط با باده نوشی و غزل مذکر، محتوای غالب اشعار او را تشکیل داده است. شاعر با تاثیرپذیری از واقعه عظیم کربلا و عاشورا، در عصر خفقان عباسی به ابراز حزن و اندوه، مبارزه طلبی، اظهار ارادت، و محبت و بیان عزت و شرف اهل بیت رسول الله ( ص ) پرداخت و در واقع بدین شیوه توانست به اثبات جایگاه امام حسین و اهل بیت ( ع ) اشاره نماید. در این پژوهش به روش تحلیل محتوا، به اندیشه‌های مذهبی و محبت و ارادت شاعر، که با عواطفی صادقانه و احساسی سرشار و زبانی ساده و صریح که گاه با توریه و کنایه همراه بوده، پرداخته می‌شود، پویایی و رسایی این مضامین چنان است که مخاطب، حقیقت‌های موجود در زندگی اهل بیت‌( ع ) را در واقعه عاشورا، به واقع در می‌یابد و احساسات خود را با آن واقعه عظیم پیوند می‌زند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

احمدی، بابک. ساختار و تأویل متن. تهران: نشر مرکز، 1370.
الاصفهانی، ابوالفرج علی بن حسین. الاغانی. به­تحقیق احسان عباس، ابراهیم السعّافین، بکر عباس. بیروت: دارصادر، 1992.
الاصفهانی، ابوالفرج علی بن حسین. مقاتل الطالبین. به­شرح و تحقیق احمد صقر. بیروت: المکتبة الحیدریة، 1429.
اعلمی الحائری، محمد حسین. دائرة المعارف الشیعیة العامة. بیروت: مؤسسة الأعلمی، 1983م.
الامین، احمد. ضحی الاسلام. قاهره: مطبعة لجنة التألیف و الترجمة و النشر، 1382.
الامین، محسن. اعیان الشیعة. حقّقه و اخرجَه حسن الامین. بیروت: دارالتعارف، 1952م.
آذرنوش، آذرتاش. «حسین بن ضحاک». در دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1393.
آیینه وند، صادق. ادبیات سیاسی تشیع (از نیمۀ اول قرن اول هجری تا پایان قرن سوم هجری). تهران: نشر علم، 1386.
خرمشاهی، بهاء الدین و دیگران. دایرة المعارف تشیع. قم: نشر شهید سعید محبی، 1376.
الذهبی، شمس­الدین محمد. تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام. به­تحقیق عمر عبدالسلام تدمری. بیروت: دارالکتاب العربی، 1413ق.
سماوی، محمد. الطلیعة من شعراء الشیعة. به­تحقیق کامل سلمان الجبوری. بیروت: دارالمورخ العربی، 1422ق.
شبّر، جواد. ادب الطفّ او شعراء الحسین (ع). بیروت: دارالمرتضی، 1409ق.
شوقی ضیف. تاریخ الادب العربی( العصر العباسی الاول ). قم: ذوی القربی، 1427ق.
شوقی، ریاض احمد. الحسین بن الضحاک حیاته و شعره. القاهرة: المجلس الاعلی لرعایة الفنون و الآداب، 1967م.
شهرستانی، ابوالفتح. الملل و النّحل. به­تحقیق محمد سیّد کیلانی. بیروت: دارالمعرفة، 1984م.
ضحاک، الحسین. دیوان. به­تحقیق جلیل العطیة. بغداد: منشورات الجمل، 2005م.
طه حسین. حدیث الأربعاء. القاهرة : دارالمعارف، 1960م.
قونیوی، محمد بن اسحاق صدرالدین. النفحات الالهیة. تهران: چاپ محمد خواجوی، ۱۳۷۵ش.
کافی، غلامرضا. شرح منظومه ظهر. تهران: مجتمع فرهنگی عاشورا، 1386.
لیثی، سمیره مختار. جهاد شیعه در دورۀ اول عباسی. ترجمۀ محمد حاجی تقی. تهران: نشر شیعه شناسی، 1384.
مغنیه، محمد جواد. شیعه و زمامداران خود سر.  ترجمۀ مصطفی زمانی. قم: نشر حوزۀ علمیه، 1343ق.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 54، شماره 1 - شماره پیاپی 108
بهار و تابستان 1401
شهریور 1401
صفحه 143-157

  • تاریخ دریافت 01 اردیبهشت 1401
  • تاریخ بازنگری 17 مهر 1401
  • تاریخ پذیرش 06 اسفند 1401