تاریخ و فرهنگ

تاریخ و فرهنگ

بازتاب تاریخ صدر اسلام در أنساب الأشراف بلاذری؛ مطالعه موردی اخبار مربوط به علی بن‌ابی‌طالب(ع) (11-38هـ.ق)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشجوی دکتری تاریخ و تمدن ملل اسلامی دانشگاه تهران
چکیده
أنساب الأشراف تألیف احمد بن­یحیی بلاذری (د. 279ق) دربردارنده روایت­های پرشمار و متنوعی دربارۀ علی بن­ابی­طالب(ع) است که چشم­پوشی از آن­ها در بررسی تاریخ دوران زندگانی آن حضرت ممکن نیست. با­وجود­این، اهمیت روایت­های تاریخی این کتاب به طرز شایسته­ای مورد توجه مورخان و محققان قرار نگرفته است. در مقاله حاضر تلاش شده است تا اهمیت اخبار و روایات أنساب الأشراف دربارۀ امام علی (ع) از طریق مقایسه آن با مهم­ترین منابع تاریخی قبل و بعد از آن معلوم گردد. غلبه نداشتن رویکرد دینی نزد بلاذری در قیاس با نویسندگانی چون ابن­سعد و طبری سبب شده است تا او تصویر جامع­تری از وقایعی همچون سقیفه، شورای جانشینی عمر، قتل عثمان و نبرد جمل ارائه دهد و اخبار او دربارۀ  علی بن­ابی­طالب(ع) کامل­تر باشد. همچنین تعلق خاطر او به حکومت عباسیان سبب گزینش روایت­هایی در راستای تعامل عباس عموی پیامبر با علی بن­ابی­طالب(ع) شده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

ابن­سعد، محمد. الطبقات الکبرى. به­تحقیق محمدعبدالقادر عطا. بیروت: دارالکتب ­العلمیة، 1410هـ.ق.
ابن­شبه، عمر. تاریخ المدینة المنورة. به­تحقیق فهیم محمد شلتوت. قم: دارالفکر، 1410هـ.ق.
ابن­هشام، عبد­الملک. السیرة النبویة. به­تحقیق مصطفى السقا و ابراهیم الأبیارى و عبدالحفیظ شلبى. بیروت: دار المعرفة، بى­تا.
بربهاری، حسن بن­علی. شرح السنة. به­تحقیق ابویاسر خالد بن­قاسم. مدینه: مکتبة الغرباء الأثریة، 1993.
بلاذری، احمد بن­یحیی. أنساب الأشراف. به­تحقیق سهیل زکار. بیروت: دارالفکر، 1417ق.
بلاذرى، احمد بن یحیى‏. فتوح البلدان‏. بیروت‏: دار و مکتبه الهلال‏، 1988.
بهرامیان، علی. «اصحاب حدیث و مسأله تاریخ نیم­سده اول هجری». نامه پژوهش فرهنگی. ش. 6  (بهار 1379): 331-340.
بهرامیان، علی. «بلاذری». در دایرةالمعارف بزرگ اسلامی. زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، 1380.
جعفریان، رسول. «نقش احمد بن­حنبل در تعدیل مذهب اهل­سنت». هفت آسمان، ش. 5 (خرداد 1379): 145-177
حموی، یاقوت. معجم الادباء. به­تحقیق احسان عباس. ‏بیروت: دار الغرب الإسلامی، 1993.
خلیفة بن­خیاط. تاریخ. به­تحقیق فواز. بیروت: دار الکتب العلمیة، 1415هـ.ق.
ذهبی، شمس­الدین. تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الأعلام. به­تحقیق عمر عبدالسلام تدمرى. بیروت: دارالکتاب العربى، 1413ق.
سیف بن­عمر. کتاب الردة و الفتوح و کتاب الجمل و مسیر عائشة و  علی. به­تحقیق قاسم سامرائی. ریاض: دار أمیة للطباعة و النشر و التوزیع، 1418هـ.ق.
ضیاء العمری، أکرم. عصر الخلافة الراشدة محاولة لنقد الروایة التاریخیة وفق مناهج المحدثین. ریاض: العبیکان، 1430هـ.ق.
طبری، محمد بن­جریر. تاریخ الأمم و الملوک. به­تحقیق محمد أبوالفضل ابراهیم. بیروت: دارالتراث، 1387ق.
عبدالغنی، زهور. صورة علی بن­ابی­طالب فی کتاب أنسا­ب ­الأشراف لأحمد بن­یحیی البلاذری (ت 279هـ/892م) دراسة تاریخیة منهجیة.  پایان­نامۀ کارشناسی ارشد.جامعة النجاح الوطنیة نابلس، 2011.
علم­الهدی، سیدمرتضی. الشافی فی الإمامة. قم: مؤسسة اسماعیلیة، 1410هـ.ق.
کرون، پاتریشیا. تاریخ اندیشه سیاسی در اسلام. ترجمۀ مسعود جعفری. تهران: سخن، 1389.
گوهری فخرآباد، مصطفی. طبقات ابن­سعد در ترازوی نقد: بررسی اخبار خلفای راشدین در کتاب الطبقات الکبری ابن­سعد. تهران: سفیر اردهال، 1396.
مادلونگ، ویلفرد. جانشینی حضرت محمد(ص)؛ پژوهشی پیرامون خلافت نخستین. ترجمۀ احمد نمایی و دیگران. مشهد: بنیاد پژوهش­های اسلامی، 1390.
مسعودی، علی بن­حسین. مروج الذهب و معادن الجوهر. به­تحقیق أسعد داغر. قم: دارالهجرة، 1409هـ.ق.
یعقوبی، احمد. تاریخ. بیروت: دارصادر، بی­تا.
Anthony, Sean. The Caliph and the Heretic: Ibn Sabaʾ and the origins of Shīʿism. Leiden: Brill, 2012.
Della Vida, G. Levi. "Il Califfato di Ali Secondo IL "Kitab Ansāb Al-Ashrāf" di Al-Balādhurī". Rivista degli studi orientali. Vol. 6, Fasc. 2 (1913), pp. 427-507. 
Gleave, Robert. “Ali b. Abi Tālib”. In Encyclopaedia of Islam. Edition 3. Edited by Kate Fleet and others. Brill: Leiden, 2017.
Keaney, Heather. Medieval Islamic Historiography, Remembering Rebellion. New York: Routledge, 2013.
Petersen, Erling. Ali and Muʿāwiya in Early Arabic Tradition; Studies on Genesis and Growth of Islamic Historical Writing until the End of the Ninth Century. Copenhagen: Munksgaard, 1964.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 55، شماره 2 - شماره پیاپی 111
پاییز و زمستان 1402
اسفند 1402
صفحه 79-96

  • تاریخ دریافت 23 آبان 1401
  • تاریخ بازنگری 15 بهمن 1401
  • تاریخ پذیرش 29 مرداد 1402