تاریخ و فرهنگ

تاریخ و فرهنگ

نمود مؤلف در اسطوره ‏پردازی صائب تبریزی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانش آموختۀ دکتری تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی، دانشکده علوم نظری و مطالعات عالی هنر، دانشگاه هنر، تهران، ایران.
چکیده
صائب تبریزی، شاعر بزرگ مکتب اصفهان، در خلق اشعار خویش توجهی ویژه به اسطوره‏ها داشته و از بسیاری از شخصیت‏های اساطیری برای بیان مفاهیم و مضامین خود بهره برده است. او در کنار شیوۀ معمول و مرسوم اسطوره‏پردازی، رویکردی متفاوت را نیز در تلمیح‏آوری در آثار خود به نمایش می‏گذارد. وی از زاویه‏ای نامتعارف به اساطیر نگریسته و طرزی دیگر را در پرداختن به آن­ها برگرفته است. بخش عمدۀ این نوع نگاه را می‏توان برخاسته از درک و دریافت متفاوت شاعر نسبت به جایگاه خویش و واقعیت پیرامون دانست. نوشتار حاضر، با اتخاذ نظریه‏پردازی داده‏بنیاد به­عنوان روش تحقیق، انحاء بروز این دریافت متفاوت را در اسطوره‏پردازی صائب می‏کاود و چگونگی خودارجاعی و بازنمایی شاعر به­عنوان آفرینندۀ اثر را در این شیوۀ پرداختن به اسطوره‏ها به بررسی می‏نشیند. این پژوهش، تلمیحات صائب را نمایندۀ خودآگاهی شاعر دانسته و اسطوره‏پردازی او را نمودی از نگاه فردی و ویژۀ وی یافته است، نگاهی متأمل و آمیخته با واقع‏گرایی و انسان‏مداری که افسانۀ محض را نپسندیده و نپذیرفته، و سعی در تغییر آن دارد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

قرآن کریم، سورۀ مبارکۀ یوسف.
استراوس، آنسلم و جولیت کربین. مبانی پژوهش کیفی: فنون و مراحل تولید نظریۀ زمینه‏ای. ترجمۀ ابراهیم افشار. تهران: نی، 1395.
استویکیتسا، ویکتور. زایش تابلو: فرانقاشی در آغاز دوران مدرن. ترجمۀ فریده فرنودفر. تهران: گیلگمش، 1400.
اکبری، منوچهر. «جمال یوسف در آینۀ خیال صائب». مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، ش. 160 (زمستان 1380): 99-77.
امیری‏فر، عاطفه. تجلی اسطوره در دیوان صائب تبریزی. پایان‏نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه پیام نور قزوین، دانشکدۀ زبان و ادبیات فارسی، 1391.
امیری ‏فیروزکوهی، سیدکریم. مقدمه بر کلیات صائب تبریزی. تهران: خیام، 1333.
بابایی، شهربانو؛ طلوعی آذر، عبدالله  و فاطمه مدرسی. «کارکرد عرفانی عناصر اسطوره‏ای، دینی و ملی در غزل‏های صائب تبریزی». عرفان اسلامی 16، ش. 62 (زمستان 1398): 69-87.
پورنامداریان، تقی. داستان پیامبران در کلیات شمس. تهران: سخن، 1394.
تربیت، محمدعلی. دانشمندان آذربایجان. تدوین غلامرضا طباطبایی‏مجد. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1378.
حکیم‏آذر، محمد. «هنجارشکنی در شعر صائب تبریزی». ادبیات عرفانی و اسطوره‏شناختی 2، ش. 2 (بهار 1385): 39-56.
خاکپور، محمد. «پژوهشی در تلمیحات شعر صائب و تصرفات وی در آن». سبک‏شناسی نظم و نثر فارسی 35، ش.1 (بهار 1396): 75-92.
دانایی‏فرد، حسن و سیدمجتبی امامی. «استراتژی‏های پژوهش کیفی: تأملی بر نظریه‏پردازی داده‏بنیاد». اندیشه مدیریت 1، ش. 2 (پاییز و زمستان 1386): 69-97.
  HYPERLINK "https://doi.org/10.30497/smt.2007.104"  https://doi.org/10.30497/smt.2007.104
ده‏بزرگی، غلامحسین. «اشاره‏ای به اسطوره‏های مذهبی در دیوان صائب تبریزی». هنر و مردم، ش. 182 (آذر 1356): 26-30.
زرین‏کوب، عبدالحسین. با کاروان حلّه؛ مجموعۀ نقد ادبی. تهران: علمی، 1379.
شفیعی‏کدکنی، محمدرضا. شاعر آینه‏ها. تهران: آگه، 1396.
شفیعی‏کدکنی، محمدرضا. صور خیال در شعر فارسی. تهران: آگه، 1396.
صائب، محمدعلی. دیوان صائب تبریزی، به­تصحیح محمد قهرمان. تهران: علمی و فرهنگی، 1391.
صفا، ذبیح‏الله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: فردوس، 1392.
فتوحی، محمود. «سبک هندی»، در دانشنامۀ زبان و ادب فارسی، زیر نظر اسماعیل سعادت. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی با همکاری انتشارات سخن، 1397.
قهرمان، محمد. برگزیده اشعار صائب و دیگر شعرای معروف سبک هندی. تهران: سمت، 1383.
قهرمان، محمد. مقدمه بر دیوان کلیم همدانی. مشهد: آستان قدس رضوی، 1369.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 56، شماره 2 - شماره پیاپی 113
پاییز و زمستان 1403
بهمن 1403
صفحه 11-30

  • تاریخ دریافت 04 خرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 28 مهر 1403
  • تاریخ پذیرش 10 دی 1403