آیین‌هایِ سَحَر در فرهنگِ پیشااِسلامیِ عرب و بازتاب آن‌ها در عباداتِ اسلامی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

حامد خانی (فرهنگ مهروش)

دانشیار گروه الهیات، دانشکدۀ تمدن و مطالعات جهان، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران.

10.22067/jhistory.2026.94288.1385

چکیده

سحرگاه در عصر اسلامی به‌عنوان زمان عبادت و دعا اهمیت داشته است. با این حال، ارتباط این باور با اساطیر و آیین‌های عرب پیشااسلامی نامشخص است. شواهد اندکی نشان می‌دهد که بت‌پرستان عرب در آستانه ظهور اسلام برخی اعمال عبادی خود را در سحرگاه انجام می‌دادند. این پژوهش می‌پرسد آیا می‌توان ردپای واکنش اسلام به این آیین‌ها را در باورها، عبادات و روایات صدر اسلام یافت؟ پاسخ به این پرسش می‌تواند به تفسیر بهتر متون دینی و درک تحولات فرهنگی آن دوره کمک کند. این مطالعه با تحلیل میان‌فرهنگی سنت‌های عبادی و با استفاده از احادیث، تفسیر مفسران قدیم، اشعار شاعران عرب و شواهد فرهنگ‌های سامی، در پی تبارشناسی عبادات سحرگاهی است. فرضیه پژوهش این است که برخی عبادات صبحگاهی در اسلام (مانند سحری خوردن، اذان، نماز صبح) ممکن است واکنشی به آیین‌های بت‌پرستان باشد. با بررسی داده‌های تاریخی و تطبیق آن‌ها با روایات اسلامی، این تحقیق می‌کوشد تصویری از تعاملات دینی و فرهنگی آن دوران ارائه دهد.

کلیدواژه‌ها

ذو الشریٰ

شَحَر

مَنات

تاریخ نماز

تاریخِ آیین‌های اسلامی

تاریخ انگارۀ سحر

موضوعات

• تاریخ فرهنگ اسلامی

---