تاریخ و فرهنگ

تاریخ و فرهنگ

تحلیل ویژگی‌های کیفی سکه‌دوزی در جامگان تاریخی موجود در گنجینه موزه آستان قدس رضوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی‌ارشد گروه هنر اسلامی، دانشکده هنر، دانشگاه نیشابور، نیشابور، ایران
2 دانشیار گروه گرافیک، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
چکیده
موزه آستان ‌‌قدس رضوی یکی از ارزشمندترین گنجینه‌های فرهنگ و هنر ایران است که تنوعی از آثار و اسناد تاریخی در آن نگهداری می‌شود. بخشی از این آثار، جامگانی‌ است که با سکه‌دوزی زینت ‌شده و مزین به سکه‌هایی از ادوار تاریخی مختلف و با جنس و ابعاد متنوع است. باتوجه‌به تنوع جامگان سکه‌دوزی شده و اغلب ناشناختۀ موجود در گنجینه موزه رضوی، این پرسش مطرح می‌شود که در بررسی جامگان سکه‌دوزی موجود در موزه رضوی، چه اطلاعاتی در خصوص نوع جامه، عیار سکه، کیفیت دوخت و نصب سکه‌ها و کاربرد این آثار به دست می‌آید؟ هدف، شناسایی ویژگی‌های کیفی سکه‌دوزی و کاربرد آن در تزیین جامگان با استناد به آرشیو موزه آستان قدس رضوی به‌منظور واکاوی منزلت مالک جامگان است. ماهیت این پژوهش توسعه‌ای و روش تحقیق آن توصیفی-تحلیلی و شیوه گردآوری اطلاعات کتابخانه‌ای و میدانی است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهند که کاربرد سکه‌دوزی بیش از همه در جامگان زنان به‌کاررفته که با تنوعی از انواع سکه، ابعاد، جنس، فرم و رنگ‌مایه در بخش‌های مختلف جامه به همراه دیگر تزیینات همچون سوزن‌دوزی رایج بوده است. این جامگان که در مراسم و مناسبات خاص پوشیده می‌شده، عمدتاً متعلق به طبقات ممتاز جامعه بوده و از عصر صفوی تا پهلوی کاربرد داشته است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

افتخاری، یوسف. سکه‌شناسی شاهان افشار. تهران: پازینه،1394.
اکبرزاده رباط، راضیه. سیری در لباس‌های سکه‌دوزی. مشهد: رنگین کتاب، 1402.
امیدی، ناهید. دیده و دل و دست. مشهد: شرکت به نشر،1382.
امینی، امین. سکه‌های ایران قبل از اسلام. تهران: پازینه، 1395.
آقا حسین شیرازی، ابوالقاسم. پوشاک زنان ایران از آغاز تا امروز. تهران: اوستا فراهانی، 1381.
بیکر، پاتریشیا. منسوجات اسلامی. ترجمۀ مهناز شایسته‌فر. چاپ اول. تهران: مؤسسه مطالعات هنر اسلامی، 1385.
جلالی، میثم. گنجینه: مجموعه‌مقالات معرفی آثار موزه‌ای آستان قدس رضوی، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی، 1393.
جهانگیرفر، میلاد. موزه در ایران. ویراستار محمود عزیزی. تهران: سمیرا، 1391.
حق‌صفت، عبدالعزیز. دو ‌روی سکه. تهران: سی‌بال هنر، 1386.
حق‌صفت، عبدالعزیز. سکه‌های ماشینی پهلوی: تهران: پازینه، 1389.
حق‌صفت، عبدالعزیز. یادبودهای مناسبتی ملی و مذهبی ژتون‌ها و یادگارهای کلکسیونی. تهران: دایره چهار رنگ، 1402.
سامانی، سارا و میلاد سامانی. تاریخ پارچه و لباس ایران و جهان. تهران: هنگام هنر، 1400.
سرافراز، علی‌اکبر و  فریدون آورزمانی. سکه‌های ایران از آغاز تا دوره زندیه. تهران: سازمان سمت، 1379.
سلطانی، محمدعلی. جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان. بی‌جا: مؤسسه فرهنگی نشر سها، 1374.
سید صدر، سید ابوالقاسم. دایرة‌المعارف هنرهای صنایع‌دستی و حرِف مربوط به آن. تهران: سیمای دانش، 1386.
شریعت‌پناهی، سید حسام‌الدین. اروپایی‌ها و لباس ایرانیان. تهران: قومس، 1372.
شهبازی فراهانی، داریوش. تاریخ سکه (دوره قاجار). تهران: پلیکان، 1378.
ضیاءپور، جلیل. پوشاک ایل‌ها، چادر‌نشینان و روستائیان ایران. تهران: وزارت فرهنگ و هنر، 1346.
غیبی، مهرآسا. هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی. تهران: هیرمند، 1387.
قپانداران، وجیهه. تاریخ پوشاک ایرانیان. قم: مهر بیکران، 1389.
محمدی سیف، معصومه. نشانه‌شناسی در پوشاک زنان ترک و کرد در ایران. تهران، بی‌نا، 1395.
ملکزاده بیانی، ملکه. تاریخ سکه از قدیمی‌ترین ازمنه تا دوره اشکانیان. تهران: دانشگاه تهران، 1339.
موسوی، سید مهدی. سکه‌های ماشینی قاجار. تهران: پازینه، 1393.
مهدی‌زاده، جعفر. تعیین ارزش فعلی مسکوکات قدیمی. تهران. پژوهشکده پولی و بانکی،1386.
URL 1: https://museum.razavi.ir [access date: 2026.01.05]
URL 2: https://www.nlai.ir  [access date: 2026.01.05]
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 58، شماره 1 - شماره پیاپی 116
بهار و تابستان 1405
شهریور 1405
صفحه 95-130

  • تاریخ دریافت 16 دی 1404
  • تاریخ بازنگری 14 فروردین 1405
  • تاریخ پذیرش 31 فروردین 1405