تاریخ و فرهنگ

تاریخ و فرهنگ

مناسبات ملاصدرا و اصحاب قدرت به روایت مجموعه تلویزیونی «روشن‌تر از خاموشی»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش آموخته دکتری تاریخ اسلام، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
2 دانشیار گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
3 استاد گروه تاریخ، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
چکیده
فیلم‌ها و مجموعه‌های تاریخی یکی از مؤثرترین ابزارهای بازنمایی گذشته و شکل‌دهی به ادراک عمومی از تاریخ هستند. هدف این پژوهش بررسی شیوه بازنمایی مناسبات ملاصدرا با اصحاب قدرت در مجموعه تلویزیونی «روشن‌تر از خاموشی» و سنجش میزان انطباق آن با روایت منابع تاریخی معتبر است. روش تحقیق توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر تحلیل محتوای کیفی است که در آن چهره‌های درباری سریال با گزارش‌های تاریخ مکتوب مقایسه می‌شوند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که این مجموعه با خلق روایتی دراماتیک و جذاب، از بازآفرینی هنری و معناپردازی ایدئولوژیک در بازنمایی دوره صفوی بهره گرفته است. شخصیت‌هایی که در منابع تاریخی ارتباط مستقیمی با ملاصدرا نداشته‌اند، در روایت تصویری به حامیان یا مخالفان اصلی او تبدیل شده‌اند. همچنین، قدرت سلطنتی و چهره شاه‌عباس و خاندان او برجسته شده و تضادها و تعارض‌های سیاسی برای جلب‌توجه مخاطب پررنگ شده است. ازاین‌رو، می‌توان گفت که مجموعه، با تأکید بر عناصر نمایشی و انتقال مفاهیم ارزشی و ایدئولوژیک، از بازسازی مستند تاریخ فاصله گرفته و «روایت دوم» ویژه خود از عصر صفوی را ارائه کرده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

ابراهیمی، نادر. مردی در تبعید ابدی. چاپ سی‌ویکم. تهران: فکر روز، ۱۴۰۲.
اسکندر منشی. تاریخ عالم‌آرای عباسی . تهران: دارالطباعه آقا سید مرتضی، ۱۳۱۴ق.
اعتمادالسلطنه، محمدحسن‌خان. تاریخ منتظم ناصری، به تصحیح محمداسماعیل رضوانی. تهران: دنیای کتاب، ۱۳۶۳.
آشتیانی، سید جلال‌الدین. شرح حال و آرای فلسفی ملاصدرا. قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۸.
جعفریان، رسول. «روایت تاریخی و روایت سینمایی». کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، ش. ۱۳۹ (آذر ۱۳۸۸): 14-15.
رکن‌زاده آدمیت، محمدحسین. دانشمندان و سخن‌سرایان فارس. تهران: اسلامیه، ۱۳۳۹.
رویمر، هانس روبرت. تاریخ ایران: دوره صفویان، ترجمه یعقوب آژند. تهران: جامی، ۱۳۸۰.
سامی، ع.  شیراز شهر سعدی و حافظ. بی‌جا: چاپ موسوی شیراز، 1337.
سومر، فاروق. نقش ترکان آناطولی در تشکیل و توسعه دولت صفوی. ترجمه احسان اشراقی و محمدتقی امامی، ویراستار علی فقیهی. تهران: نشر گستره، ۱۳۷۱.
سیوری، راجر. ایران عصر صفوی. ترجمه کامران عزیزی. چاپ نوزدهم. تهران: نشر مرکز، ۱۳۹۱.
شاردن، ژان. سفرنامه شاردن. ترجمه اقبال یغمایی. تهران: توس، ۱۳۷۲.
شاملو، ولی‌قلی. قصص‌الخاقانی: تاریخ مختصر صفویه. به تصحیح سید حسن سادات ناصری. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۷۵.
شعبانی، رضا؛ رحمانیان، داریوش و مهدی فخیم‌زاده. «تاریخ و سینما: همنشینی علم و هنر». کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، ش. ۱۳۹ (آذر ۱۳۸۸): 13-6.
شهباء، محمد و غلامرضا شهبازی. «تاریخ، اقتباس و تصاحب در سینما». هنرهای زیبا: هنرهای نمایشی و موسیقی، ش. ۲ (پاییز و زمستان ۱۳۹۱): 15-24.
فسایی، حسن حسینی. فارسنامه ناصری، به تصحیح منصور رستگار فسایی. تهران: امیرکبیر، ۱۳۸۲.
فلسفی، نصرالله. زندگانی شاه‌عباس اول. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۴۷.
 
قدیانی، عباس. فرهنگ جامع تاریخ ایران: تاریخ اجتماعی. با مقدمه غلامرضا وطن دوست. تهران : انتشارات آرون، 1387.
کمالی سروستانی، مهبد. «بررسی زیبایی‌شناسی تصویری در مجموعه مختارنامه (شخصیت‌پردازی، روایت‌پردازی و صحنه‌پردازی)». علوم انسانی و اسلامی در هزاره سوم، ش. ۲ (بهار ۱۴۰۰): 159-184.
کوربن، هانری و جمعی از خاورشناسان. ملاصدرا، فیلسوف و متفکر بزرگ ایرانی، ترجمه ذبیح‌الله منصوری. تهران: انتشارات نگاه، ۱۴۰۱.
میرخواند، محمد بن خاوند شاه. روضة‌الصفا. بی‌جا: بی‌نا، ۱۲۷۰ق.
میرزا سمیع، محمد سمیع. تذکره‌الملوک و سازمان اداری حکومت صفوی؛ یا تعلیقات مینورسکی بر تذکره‌الملوک، ترجمه محمد رجب‌نیا. تهران: امیرکبیر، ۱۳۳۴.
نصر، سید حسن. تاریخ ایران: دوره صفویان، ترجمه یعقوب آژند. تهران: جامی، ۱۳۸۰.
نوایی، عبدالحسین. اسناد و مکاتبات سیاسی ایران (دوره صفویه). تهران: بنیاد فرهنگ ایران، ۱۳۶۰.
هاشمی‌مقدم، امیر. «بازنمایی اسطوره عصر طلایی در سینمای تاریخی ایران (نمونه موردی: دوره صفوی)». مطالعات فرهنگی و ارتباطات، ش. ۱۲ (پاییز ۱۳۸۷): 115-132.
Foucault, Michel. The Subject and Power. In Hubert L. Dreyfus and Paul Rabinow (eds.), Michel Foucault: Beyond Structuralism and Hermeneutics, 208–226. Chicago: University of Chicago Press, 1982.
Hall, Stuart . Representation: Cultural Representations and Signifying Practices. London: Sage Publications, 2013.
Landsberg, Alison. Prosthetic Memory: The Transformation of American Remembrance in the Age of Mass Culture. New York: Columbia University Press, 2004.
Rosenstone, Robert Allen. Visions of the Past: The Challenge of Film to Our Idea of History. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1995.
Walkowitz, Daniel Joseph. “Visual History: The Craft of the Historian-Filmmaker.” The Public Historian 7 1985.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 58، شماره 1 - شماره پیاپی 116
بهار و تابستان 1405
شهریور 1405
صفحه 171-195

  • تاریخ دریافت 06 بهمن 1404
  • تاریخ بازنگری 11 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش 26 اردیبهشت 1405