تاریخی و ناتاریخی؛ تأثیر پیشینة تاریخی بر پذیرش تغییر و تجدد

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

ساسان طهماسبی

استادیار گروه تاریخ، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

10.22067/jhistory.2026.99317.1452

چکیده

انسان ذخیره‌گاه زمان است، اما برخورداری از تجربیات تاریخیِ یکسان، به‌مثابة تأثیرپذیری همسان نیست. این تفاوت عامل شکل‌گیری جوامع تاریخی و ناتاریخی بوده است؛ مفاهیمی که به پیشینة تاریخی و میزان تأثیرپذیری از تاریخ نظر دارند. این پژوهش به روش تحلیلی- استنتاجی و با رویکرد تاریخی- فلسفی، درصدد پاسخ‌گویی به این پرسش است: عامل شکل‌گیری جوامع تاریخی و ناتاریخی چیست و چه تأثیری بر رویکرد این جوامع نسبت به تغییر و تجدد دارد؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که غلبه بر طبیعت، تن دادن به حاکمیتی نظام‌ساز و الگوساز، تراکم و ماندگاریِ مظاهر تمدنی و درگیری با مسائل پیچیدة فکری مهم‌ترین عوامل و بایسته‌های شکل‌گیری جوامع تاریخی به شمار می‌روند، اما رابطة تعادلی با طبیعت، زیست عاری از کنترل سیاسی، فقدان قابلیت برای زایش و حفظ مظاهر تمدن یا بومی‌سازی عناصر عاریتیِ آن و درگیری با چالش‌های سطحی مانع قرار گرفتن در فرایند تاریخی شدن بوده است. درنتیجه، جوامع ناتاریخی جوان مانده‌اند و جوامع ناتاریخی دچار پیری شده‌اند؛ تمایزی که به مقاومت جوامع تاریخی در مقابل تجدد آمرانه و آمادگی بیشتر جوامع ناتاریخی برای پذیرش تجدد سطحی منجر می‌شود.

کلیدواژه‌ها

تاریخی

ناتاریخی

تمدن

تغییر

تجدد

موضوعات

• سایر

---