نقش اسطوره‌های فرهنگی ایالت آذربایجان در باغ خلعت ‌پوشان برمبنای نشانه شناسی رولان بارت

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

محمد شیخ‌الحکمایی ¹

مینو قره‌بگلو ²

احد نژادابراهیمی ²

محمد علی کی‌نژاد ²

¹ دانشجوی دکتری معماری اسلامی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنراسلامی تبریز، تبریز، ایرا ن

² استاد، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنراسلامی تبریز، تبریز، ایرا ن

10.22067/jhistory.2026.97009.1422

چکیده

اسطوره بعنوان بخشی از فرهنگ، نقشی اساسی در انتقال هویت دارد و معماری عرصه‌ای مهم برای تجلی آن است. با استفاده از نشانه‌شناسی می‌توان پیوند میان اسطوره، فرهنگ و معماری را تحلیل کرد. هدف پژوهش، بررسی پیوند اسطوره‌های آذربایجان با بنای خلعت‌پوشان تبریز است؛ بنایی در راه ابریشم که میزبان آیین خلعت‌پوشی جهت تفویض قدرت بود. روش تحقیق بصورت توصیفی–تحلیلی است که دو پرسش اصلی دارد: 1. ارتباط اسطوره با معماری براساس فهم نشانه‌شناسی بارت چیست؟ 2. نمود اسطوره در معماری بنای خلعت‌پوشان چگونه است؟ اسطوره‌ها در معماری طبق آرای بارت در دو لایه درونی و بیرونی قابل تحلیل‌اند. بنای خلعت‌پوشان در لایه بیرونی، فراتر از کارکرد، با نظام اسطوره‌ای منطقه پیوند دارد؛ این پیوند در جلوه‌هایی مانند مشروعیت‌بخشی (سازماندهی فضای میانی)، القای اقتدار (تغییر تناسبات)، همبستگی (هماهنگی رنگ)، تداوم سنت (مصالح بومی)، صلح (انتخاب موقعیت مکانی)، تثبیت قدرت (محوریت دید و منظر) و انتقال پیام قدرت (سادگی نما) نمود می‌یابد. نتایج نشان می‌دهد این بنا صرفا محصول نیازهای کارکردی نیست بلکه بازتاب دهنده الگوهای ذهنی و فرهنگی سازندگان و عامل تداوم نظام معنایی اسطوره‌ای منطقه است.

کلیدواژه‌ها

معماری

اسطوره

نشانه شناسی

خلعت پوشان تبریز

ایالت آذربایجان

موضوعات

• تاریخ هنرهای اسلامی

---