تاریخ و فرهنگ

تاریخ و فرهنگ

تحلیل ریخت‌شناسانه ابریق‌های پیکره‌گون زرین‌فام با فرم سَر خروس، متعلق به عصر ایلخانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری پژوهش هنر، پردیس کیش دانشگاه تهران، کیش، ایران
2 استاد گروه مطالعات عالی هنر، دانشکده هنرهای تجسمی، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 دانشیار گروه گرافیک، دانشکده هنر، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
چکیده
پیکره‌سازی در ایران تقریباً با گام‌های اولیه تمدن در این سرزمین کهن آغاز می‌شود. در این میان ظرف پیکره‌ها، گونه‌های هنری فاخری هستند که علاوه بر دارا‌بودن جنبه‌های زیباشناسانه، کاربردی بودند و به فرم‌های گوناگونی ازجمله اشکال انسانی، حیوانی، پرندگان و ریخت‌های تلفیقی ساخته شده‌اند. در این میان ابریق‌های پیکره‌گون زرین‌فام با فرم سَر خروس، به لحاظ دارابودن ساختار فرمی زیبا و ترکیب‌بندی دقیق حائز اهمیت بوده و ازآنجایی‌که فقط در عصر ایلخانی خلق گشته‌اند و کاملاً منحصر به این دوره تاریخی هستند، جایگاه بسیار ویژه‌ای را در بین دیگر ظروف پیکره‌ای به خود اختصاص داده‌اند. با ورود اسلام به ایران و ساخت لعاب زرین‌فام، این لعاب درخشان با انعکاس طلا گونه‌اش به بستر آثار سفالی ازجمله ظرف پیکره‌ها نیز راه پیدا کرد و به دنبال آن ظرف پیکره‌های زرین‌فام کم‌نظیری به‌ویژه در عصر ایلخانی خلق‌گشتند که تا به امروز جایگاه بسیار ارزشمندی را به خود اختصاص داده‌اند.
در این پژوهش قصد بر این است که ویژگی‌های ریختی و فرمی ابریق‌های پیکره‌ای زرین‌فام که با فرم سَر خروس و در دوره ایلخانی ساخته شده‌اند، موردمطالعه قرار گیرند. بنابراین این مقاله درصدد پاسخ‌گویی به این پرسش‌ها است که چه ویژگی‌های ریخت‌شناسانه‌ای در ابریق‌های ‌پیکره‌ای زرین‌فام دوره ایلخانی که با فرم سَر خروس ساخته شده‌اند، مشهود است؟ و فرم و ریخت قالب در این ظروف پیکره‌گون چیست؟
برای دستیابی به پاسخ این سؤالات در گام نخست ابریق‌های پیکره‌گون زرین‌فام عصر ایلخانی که با فرم سَر خروس ساخته شده‌اند، معرفی شده و در ادامه به‌منظور کشف ویژگی‌های ریخت‌شناسانه آن‌ها، فرم و ساختار آثار مورد تحلیل و بررسی قرار گرفته است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

اسدی، مهیار. مبانی نظری هنر مجسمه‌سازی در ایران عصر سلجوقی. پایان‌نامه دکتری، دانشگاه اصفهان، 1397.
جام‌تیر، امین؛ شیرازی، علی‌اصغر و عباس اکبری. «ویژگی‌های سفالینه‌های پیکره‌ای در ایران پیش از تاریخ». نگره، ش. 15 (تابستان 1389): 29-38.
دهخدا، علی اکبر، لغت‌نامه دهخدا. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1377.
ریحانی، عظیمه؛ امیرخلیلی، سعیده‌السادات  و طیبه ابراهیمی. «معناشناسی واژه‌های معرب یاقوت، ابریق و استبرق در قرآن کریم». در مجموعه مقالات اولین همایش بین المللی و سومین همایش ملی پژوهش‌های مدیریت و علوم‌انسانی در ایران، ۱۳۹۶.
زمانی سعدآبادی، معصومه؛ شمیلی، فرنوش و حمیده حرمتی. «ریخت‌شناسی صراحی‌های شیشه‌ای ایران در سده‌های ۵ و ۶ ه.ق». هنرهای زیبا - هنرهای تجسمی ۲۵، ش. ۴ (۱۳۹۹): 65-76.
https://doi.org/10.22059/jfava.2019.281717.666228
سرامی، قدمعلی. از رنگ گل تا رنج خار؛ شکل‌شناسی داستان‌های شاهنامه. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1368.
طهوری، نیر. «کاشی‌های زرین‌فام دوره‌ ایلخانان مغول». کتاب ماه هنر، ش. ۴۵-۴۶ (خرداد و تیر ۱۳۸۱): 72-81.
کاشانی، ابوالقاسم عبدالله. عرایس الجواهر و نفایس الأطایب. به‌کوشش ایرج افشار. تهران: انتشارات المعی، ۱۳۸۶.
گلدمن، لوسین. نقد تکوینی. ترجمۀ محمد غیاثی. تهران: نگاه، ۱۳۸۲.
Ettinghausen, Richard. "Evidence for the identification of Kāshān pottery". Ars Islamica, 1936, 44-75.‏
Mason, Robert B. Shine like the sun: lustre-painted and associated pottery from the medieval Middle East. Mazda Publishers, 2004.‏
Erdal, Osman. Evaluation of Seljuk Siliceous Ceramic Figurine Tradition in Terms of Artistic Design. Master’s thesis, Selcuk University, 2017.
www.davidmus.dk
www.chiswickauctions.co.uk
islamicart.museumwnf.org
www.alamy.com
www.searchcollection.asianart.org (access date: 2016/10/02).
www.collections.vam.ac.uk (access date: 2016/03/03).
www.christies.com
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 57، شماره 2 - شماره پیاپی 115
پاییز و زمستان 1404
اسفند 1404
صفحه 135-170

  • تاریخ دریافت 10 خرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 16 تیر 1404
  • تاریخ پذیرش 25 تیر 1404