تاریخ و فرهنگ

تاریخ و فرهنگ

بازخوانی آراء‌ جان دِرِک لَثِم در مقاله «کمان‌داران خاورمیانه: پس‌زمینه ترکی-ایرانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشجوی دکتری گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
جان دِرِک لَثِم (1927 – 2005 م)، زبان‌شناس و خاورشناسِ فقید بریتانیایی است که از پیشگامان پژوهش در حوزه تاریخ اجتماعیِ جنگاوری به‌شمار می‌رود. اثر مشهور او در این زمینه کمان‌گیری ساراسن نام دارد که ترجمه و تفسیر انگلیسیِ رساله‌ای عربی با موضوع تیراندازی است. درک لثم، در همین حوزه مقالاتی هم نگاشته است که یکی از آنها تحت عنوان «کمان‌داران خاورمیانه: پس‌زمینه ترکی-ایرانی» در سال 1970م منتشر شده است. در نوشتار حاضر قصد داریم ضمن ارائه گزارشی از محتوای این مقاله، آراء نویسنده آن درباره یکی از ابعاد مغفول تاریخ مشرق‌‌زمین را واکاوی کنیم. لثم بر این باور است که مسلمانان برای تعلیم مهارت‌های تیراندازی، نظام آموزشی معتبری پدید آوردند که علاوه بر برخورداری از گنجینه اصطلاحات پارسی، از جایگاه شاهان ساسانی در هنر کمان‌گیری، کسبِ اعتبار میکرده است. از سوی دیگر کمان‌دارانی از حوزه فرهنگی ایران، در زمره اساتید مشهور و صاحب‌سبک این نظام به‌شمار می‌آمدند. هدف دیگرِ لثم از انجام این پژوهش نمایاندن نشانه‌هایی از تأثیرات مشابه ترکان بر فنون و رسوم کمان‌گیریِ مسلمین بوده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

ابن‌قتیبه، عبدالله بن مسلم. عیون الأخبار. شرح و تحقیق یوسف‌علی طویل. بیروت: دارالکتب العلمیة، 1998.

ابن قیم الجوزیة، محمد بن ابی‌بکر. الفروسیة المحمدیة. تحقیق زائد بن احمد النشیری. مکه: دار العالم الفوائد، 1428.

ابن منظور، محمد بن مکرم. لسان العرب. بیروت: دار صادر، 1414.

ابن‌منکلی، محمد بن محمود. «التدبیرات السلطانیة فی سیاسة الصناعة الحربیة». تحقیق صادق محمود الجُمَیلی. مجلة المورد. ش4 (زمستان 1983): 319-378.
اشرفی ‌بکلمیشی یونانی، علاءالدین طیبغا. بغیة المرام و غایة الغرام فی رمی السهام. تحقیق عارف احمد عبدالغنی و زیاد محمود الفیاض. دمشق: دار کنان، 2010.
‌الندیم، محمد بن اسحاق. کتاب الفهرست. تحقیق أیمن فؤاد سید. لندن: مؤسسة الفرقان للتُراث الإسلامی، 2009.
اینوسترانتسف، کنستانتین. مطالعاتی درباره ساسانیان. ترجمه کاظم کاظم‌زاده. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1351.
بلاذری، احمد بن یحیی. جُمَل من أنساب الأشراف. تحقیق و مقدمه سهیل زکّار و ریاض زرکلی. بیروت: دار الفکر، 1996.
جاحظ، عمرو بن بحر. رسائل الجاحظ: الرسائل السیاسیة. مقدمه و تبویب و شرح علی ابوملحم. بیروت: دار و مکتبة الهلال، 2003.
جنتی عطایی، ابوالقاسم. «کمانداری و تیراندازی در ادبیات فارسی». بررسی‌های تاریخی. س6، ش. 2(1350): 241-276.
جوینی، عطاملک بن محمد. تاریخ جهانگشای. تصحیح محمد بن عبدالوهاب قزوینی. تهران: دنیای کتاب، 1385.
درودباشی بیهقی، احمد بن محمد. «جامع الهدایة فی علم الرمایة» به اهتمام محمدتقی دانش‌پژوه. فرهنگ ایران‌زمین. ج. 11 (1342): 229-279. http://dx.doi.org/10.25673/101292.
شکیبا امجد، حسین. جایگاه تیروکمان در زندگی اجتماعی مردمان ماوراءالنهر از فتح اسلامی تا پایان دوره تیموریان. پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، تهران: دانشگاه تهران،  1403.
طبری، محمد بن جریر. تاریخ الطبری / تاریخ الرسل و الملوک و صلة تاریخ الطبری. طبعة الثانیة، بیروت: دار التراث، 1387.
طرسوسی، مرضی بن علی. موسوعة الأسلحة القدیمة الموسوم تبصرة أرباب الألباب فی کیفیة النجاة فی الحروب من الأنواء و نشر أعلام الأعلام فی العدد و الألات المعینة علی لقاء الأعداء. تحقیق کارین صادر. بیروت: دار صادر، 1998.
قزوینی، محمد. یادداشت‌های قزوینی. به‌کوشش ایرج افشار. تهران: انتشارات علمی، 1363.
ماوراءالنهری، طاهر. «ایضاح» در رساله‌های تیراندازی، ده رساله در تیراندازی و کمان‌داری و جنگاوری. مقدمه، تصحیح و توضیح مهران افشاری و فرزاد مروّجی. تهران: نشر چشمه، 1396.
معزّی، محمد بن عبدالملک. دیوان امیرالشعراء محمد بن عبدالملک نیشابوری متخلص به معزّی. به اهتمام عباس اقبال. تهران: کتاب‌فروشی اسلامیه، 1318.
Boudot-Lamotte, Antoine. “ĶAWS” .In Encyclopedia of Islam (2ed). Leiden: Brill, Vol.4 (1997):  795-803. https://doi.org/10.1163/1573-3912_islam_COM_0471.
Clark, J. G. D. “Neolithic Bows from Somerset, England, and the Prehistory of Archery in North-Western Europe”. Proceedings of the Prehistoric Society 29 (1963): 50–98. https://doi.org/10.1017/S0079497X00015358.
Duman, İ. “Jāme al-Hedāyat fī ‘Elm al-Remāyat: a forgotten source from the Ilkhanid period . In Zolotoordynskoe obozrenie = Golden Horde Review. Vol. 12, No. 3 (2024) 674–685. https://doi.org/10.22378/2313-6197.2024-12-3.674-685
Farrokh, Kaveh; M. M. Khorasani; Bede Dwyer. “Depictions of Archery in Sassanian Silver Plates and Their Relationship to Warfare”. Revista De Artes Marciales Asiáticas 13 (2): (2018): 82-113. https://doi.org/10.18002/rama.v13i2.5370.
Hein,  Joachim. “Bogenhandwerk und Bogensport bei den Osmanen”. In Der Islam. Vol. 14 (1925): 289-360. https://doi.org/10.1515/islm.1925.14.3-4.289.
Hillenbrand, Carole. “J. Derek Latham (1927–2005) Trustee (1986–92)”. In A Short History of the Gibb Memorial Trust and Its Trustees: A Century of Oriental Scholarship. 185-189. Edinburgh University Press, 2023.
Klopsteg, Paul. E. Turkish Archery and the Composite Bow. Manchester: Simon Archery Foundation, The Manchester Museum, 1987.
Latham, J. D. & W. F. Paterson. Saracen archery: An English version and exposition of a Mameluke work on archery. London: The Holland Press, 1970.
Latham, J. D. “The Archers of the Middle East: The Turco-Iranian Background”. In Iran, 8 (1) (1970):  97–103. https://doi:10.1080/05786967.1970.11834792.
Latham, J. D. “EBN AL-MOQAFFAʿ, ABŪ MOḤAMMAD ʿABD-ALLĀH RŌZBEH”.  In Encyclopedia Iranica. Vol. VIII, Fasc. 1 (1997): 39-43. available online, 2017, at:   https://www.iranicaonline.org/articles/ebn-al-moqaffa.
Loades, Mike. The Composite Bow. Oxford: Osprey Publishing, 2016.
Loades, Mike. The Crossbow. Oxford: Osprey Publishing, 2018.
Nicolle, David. The Armies of Islam 7th-11th Centuries. Oxford: Osprey Publishing, 1982.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 58، شماره 1 - شماره پیاپی 116
بهار و تابستان 1405
شهریور 1405
صفحه 73-93

  • تاریخ دریافت 09 اردیبهشت 1405
  • تاریخ بازنگری 02 تیر 1405
  • تاریخ پذیرش 06 مرداد 1405