کارکردهای علمیِ شاگردانِ برجسته در سنتِ استاد و شاگردیِ علومِ ریاضی در سده‌هایِ هفتم و هشتم هجری

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

احمد بادکوبه هزاوه ¹

طاهره شریف زاده ²

¹ استاد گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

² پژوهشگر پست دکتری، گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران.

10.22067/jhistory.2026.99462.1454

چکیده

این پژوهش به بررسی کارکردهای علمی شاگردان برجسته در سنت استاد‑شاگردی علوم ریاضی (سده‌های هفتم و هشتم هجری) می‌پردازد و با روش تاریخی‑تحلیلی و بررسی منابع دست‌اول درپی پاسخ به این پرسش است که شاگردان چگونه در حفظ، تبیین و توسعۀ دانش استاد نقش داشتند و به پویایی حیات علمی یاری رساندند. یافته‌ها نشان می‌دهد که آنان نخست با استنساخ و تصحیح انتقادی متون، به صیانت از میراث علمی پرداختند؛ سپس با شرح‌نویسی، حاشیه‌نگاری و ذیل‌نویسی، به فهم عمیق‌تر میراث استادان کمک کردند و زمینۀ نظام‌بخشی به آثار پیشینیان را فراهم آوردند. همچنین شماری از شاگردان با پژوهش‌های تکمیلی و روش‌های نو، از تبیین فراتر رفته و به تولید دانش دست یافتند که در شکوفایی ریاضیات آن دوره نقشی تعیین‌کننده داشتند. تمرکز برمکتب علمی خواجه‌نصیرالدین طوسی نشان می‌دهد که این سنت، افزون بر انتقالِ منظمِ دانش، با تقویتِ فضایلِ اخلاقی، اعتمادِ علمی و تعاملِ سازنده، بستری برای حفظِ میراث، تبیینِ دانش و نوآوری علمی فراهم کرد. این مطالعه تصویری روشن از پویایی علمی این دوران ارائه می‌دهد و جایگاه محوری شاگردان را در استمرار و تحول علوم ریاضی برجسته می‌سازد.

کلیدواژه‌ها

سنت استاد و شاگردی

علوم ریاضی

حفظ و صیانت

تفسیر و تبیین

نوآوری علمی

خواجه نصیرالدین طوسی

موضوعات

• تاریخ فرهنگ اسلامی

---